Kasteel Portinc Bergeijk

Geboorteplaats van Jan en Hubert van Eyck?

De beroemde kunstschilders Van Eyck waren waarschijnlijk geen ‘Vlaamse’ of ‘Limburgse’ Maaseikenaren, zoals vaak werd gedacht. Volgens archiefonderzoeker Dr. Lucas van Dijck kwamen ze uit Bergeijk in de Brabantse Kempen. Hun oorspronkelijke familienaam zou Bac zijn geweest en de naam “Van Eyck” meer een soort kunstenaarsnaam of herkomstvermelding.

Wie waren de gebroeders Van Eyck?

Jan en Hubert van Eyck waren beroemde schilders uit de 15e eeuw. Ze worden gezien als pioniers van de Vlaamse schilderkunst. Het beroemdste werk waaraan ze samen werkten is De Aanbidding van het Lam Gods, een groot en indrukwekkend altaarstuk voor de Vijdkapel in de St. Baafskathedraal in Gent. Het werk was revolutionair in zijn tijd vanwege de bijzonder realistische details, de schitterende lichtval en de uitmuntende beheersing van de olieverftechniek. Het wordt beschouwd als een van de grootste meesterwerken van de middeleeuwse schilderkunst.

Olieverfschilderij van Jan van Eyck

Jan van Eyck

Jan van Eyck (1385-1441) was een van de grootste schilders van de 15e eeuw. Hij stond bekend om zijn realistische details, verfijnde kleuren en meesterlijk gebruik van olieverf. Zijn werk beïnvloedde generaties kunstenaars en naar wordt aangenomen was Jan van Eyck tijdens zijn leven de beroemdste schilder van Europa.

Vermoedelijk portret van Hubertus van Eyck

Hubert van Eyck

Hubert van Eyck (1387-1426) was een belangrijk schilder uit de vroege 15e eeuw en de jongere broer van Jan. Hoewel minder werk van hem bekend is, wordt hij gezien als de inspirerende grondlegger van hun gezamenlijke meesterwerk. De figuur op de afbeelding komt uit ‘De rechtvaardige rechters’ en men gaat ervan uit dat dit een portret is van Hubert.

Detail uit het werk 'Lam Gods' van de gebroeders van Eyck

De Aanbidding van het Lam Gods

Het veelluik Lam Gods is een groot altaarstuk dat de gebroeders Van Eyck maakten voor de Sint-Baafskathedraal in Gent. Het bestaat uit twaalf panelen die samen een rijk en gedetailleerd bijbels verhaal vertellen. Hubert nam de opdracht aan maar overleed in 1426 waarna het werk jaren later werd voltooid door zijn broer Jan van Eyck.

Waar kwamen Jan en Hubert van Eyck vandaan?

Maaseik of Bergeijk?

De oude overtuiging: Maaseik

Eeuwenlang dachten mensen dat de beroemde schilders Jan en Hubert van Eyck in het Belgische Maaseik waren geboren. Die gedachte kwam vooral voort uit 16e-eeuwse boeken en lokale trots. In Maaseik staat al 160 jaar een standbeeld van hen en  kort na het verschijnen van het eerste boek van Lucas van Dijck in 2022 werden ze op voorstel van B&W van Maaseik door de gemeenteraad tot ereburger benoemd.

Maar echt hard bewijs dat ze daar vandaan kwamen was er niet. De oudste bronnen uit hun tijd zeggen alleen dat ze uit het bisdom Luik kwamen, een gebied dat toen veel groter was dan alleen Maaseik.

Nieuw onderzoek in 2022

Archiefonderzoeker Dr. Lucas van Dijck op het terrein waar het kasteel heeft gestaan

In 2022 ontdekte archiefonderzoeker Dr. Lucas van Dijck iets opmerkelijks. Hij vond een oude akte uit 1417 in het stadsarchief van ’s-Hertogenbosch. Daarin worden de broers Jan en Hubert Bac genoemd, wonend in de buurtschap Eyck. Deze buurtschap groeide in latere tijd samen met de buurtschap Bergh tot het huidige Bergeijk in Noord-Brabant.

Die vondst was belangrijk, want het laat zien dat “Van Eyck” geen echte familienaam was, maar een verwijzing naar hun herkomst Eyck. Een kunstenaarsnaam dus. Net zoals Jheronimus Bosch (die eigenlijk Joen van Aken heette) zijn kunstenaarsnaam afleidde van zijn geboorteplaats ‘s-Hertogenbosch.

Wie was die familie Bac?

De familie Bac was een adellijke familie met wortels in Tilburg. Rond 1380 vestigde een tak zich in de buurtschap Eyck, de buurtschap die later met de buurtschap Bergh samengroeide tot het huidige Bergeijk. Zij noemden zich Bac van Eyck. Ze waren belangrijk in de regio en leverden onder meer abten en bestuurders voor de hertog van Brabant.

Het wapen van de familie Bac vertoonde een Brabantse leeuw. Dat wapen of een variant ervan staat ook op het epitaaf (grafteken) van Jan van Eyck in Brugge. Dat maakt de link met de familie Bac nog sterker.

Andere bewijzen voor Bergeijk

Uit archieven blijkt dat Jan van Eyck kort voor zijn dood nog een huis in Bergeijk bezat, geërfd van een oom van moederszijde (Gerard van Sittard). Op zijn grafteken zie je ook het wapen van de stad Sittard, wat erop wijst dat zijn moeder uit die familie kwam.

Daarnaast blijkt uit een Brussels document dat Jan waarschijnlijk negen of tien kinderen had, die daar in de administratie als Bac werden vermeld. Het ouderlijk kasteel in Bergeijk bleef nog tot eind 16e eeuw in handen van zijn nakomelingen.

Waarom is dit belangrijk?

Al die nieuwe en vooral oude originele documenten maken duidelijk dat Bergeijk een veel betere kandidaat is als geboorteplaats van Jan en Hubert dan Maaseik. De theorie over Maaseik bleek vooral te steunen op veel latere verhalen zonder harde bewijzen.

* De video’s zijn gemaakt door Will Dekoninck en Chris Kinders van Kempen TV.

Op de afbeelding: artist impression van Kasteel Portinc door Hans Verdonk.

Kasteel Portinc in Bergeijk

Kasteel Portinc (Sloth Bergheijck) was in de 15e eeuw het ambts- en woonhuis van de familie Bac en diende als bestuurscentrum voor de kwartierschout van Bergeijk. Rond 1380 vestigde Hubertus Bac zich hier als schout van Kempenland. Hij liet het kasteeltje bouwen als gezinswoning en werkplek, met waarschijnlijk zelfs een ruimte voor gevangenen.

In een akte uit 1417 wordt het kasteel expliciet genoemd als woonhuis van de familie Bac. Hubertus Bac en zijn vrouw Margaretha van Sittard kregen hier acht kinderen, waaronder Jan en Hubert, die later beroemd zouden worden als de kunstschilder van Eyck. Er is geen hard bewijs dat ze in het kasteel zijn geboren, maar het is wel zeer aannemelijk dat ze hier hun jeugd doorbrachten.

Het kasteel bleef eeuwenlang in de familie. Eerst bij de oudste zoon Hendrik (ook schout van Kempenland) en later bij de nakomelingen van Jan Bac. Uiteindelijk werd het in 1598 verkocht door jonkheer Adam Bac. Waarschijnlijk was het kasteel toen al zwaar in verval als gevolg van verwoestingen tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Van 20 november 2025 t/m 5 april 2026 is in Cultuurhuis Bergeijk de expositie Kasteel bekent Kleur te bewonderen. Met alle informatie over Kasteel Portinc Bergeijk en haar vermaarde bewoners, 600 jaar geleden. Van donderdag tot zondag tussen 13:00 en 17:00 uur. Klik op Cultuurhuis Bergeijk voor meer informatie.

Op de video hieronder: een afbeelding van Kasteel Portinc met een maan erboven in een gebedenboek, geïllustreerd door Jan van Eyck. De maan zou er volgens deskundigen op wijzen dat dit het geboortehuis van de schilder is. De animatie is gemaakt door James Granger.

Het boek van Dr. Lucas van Dijck waarin wordt aangetoond dat de wereldberoemde schilders Jan en Hubert van Eyck 600 jaar geleden geboren zijn in Kasteel Portinc. Het schilderij op de cover is gemaakt door BKV-lid Emile Kruip

Aanrader! Lees het boek:

Bergeijk, bakermat
van Jan en Hubert van Eyck

Dr. Lucas G.C.M. van Dijck
Het werk van de gebroeders Van Eyck en dat van Jheronimus Bosch verschilt enorm, zowel wat betreft schildertechniek en voorstellingswijze, als in iconografie en beeldtaal. Eén ding hebben deze kunstenaars gemeen: hun naamvoering. Jan van Eyck en Jheronimus Bosch signeerden hun werk met hun kunstenaarsnaam en niet met hun familienaam. Jan van Eyck in korte teksten waarin hij zijn makersrol toelichtte, Jheronimus Bosch met een signatuur die bijna als werknaam fungeert.

Dr. Lucas van Dijck, archiefvorser en Bosch-kenner, presenteert in deze publicatie met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid de Brabantse herkomst en familiale context van de Van Eyck’s: de oplossing van een ruim vijfhonderd jaar oud raadsel

Dit prachtige hardcover boek is voor €19,50 te koop bij o.a. Bruna Bergeijk

Het boek is ook te koop bij Visit Bergeijk, bij Cultuurhuis Bergeijk en bij Heemkundekring Bergeijk, Dokter Rauppstraat 35, op de dinsdagavond van 19.00-21.00 uur. U kunt het boek ook bestellen via een mail aan info@heemkundekringbergeijk.nl o.v.v. uw naam, volledig postadres en emailadres. We nemen dan contact met u op over de afhandeling van de bestelling.

Discussie en samenwerking

Wie heeft er recht op “Van Eyck”?

Het zal niemand verbazen dat de vondst van nieuwe archiefbronnen over de familie Bac van Eyck heeft geleid tot discussie over de traditionele opvatting dat Jan en Hubert van Eyck uit Maaseik kwamen. Terwijl Maaseik al eeuwen deze traditie koestert en terecht trots is op zijn Van Eyck-erfgoed, wijst nieuw onderzoek op Bergeijk als hun meest waarschijnlijke geboorteplaats.

Maar in plaats van strijd over de herkomst wordt juist gepleit voor samenwerking tussen Van Eyck-steden zoals Maaseik, Brugge, Gent, Luik en Bergeijk, om het leven en werk van de gebroeders gezamenlijk en breed gedragen te presenteren.

Eeuwenoude traditie in Maaseik

Standbeeld gebroeders van Eyck op de markt in Maaseik

Standbeeld gebroeders van Eyck op de markt in Maaseik

Al sinds de 16e eeuw werd Maaseik in kronieken genoemd als geboorteplaats van Jan en Hubert van Eyck. Hoewel die vroege bronnen geen harde bewijzen leverden, groeide daar een sterke traditie uit. Het standbeeld op de Markt staat er al sinds 1864 en kort na de verschijning van het eerste boek van Lucas van Dijck in 2022 werden de gebroeders Van Eyck tot ereburger van Maaseik benoemd.

Die traditie is waardevol en verdient erkenning. Generaties hebben het erfgoed rond Van Eyck in Maaseik levend gehouden en uitgedragen.

Geen strijdpunt maar kans

Het zou gemakkelijk zijn om van de nieuwe inzichten dankzij Lucas van Dijk een strijdpunt te maken: Maaseik of Bergeijk? Wie heeft “recht” op Van Eyck? Maar die tegenstelling doet geen recht aan het volledige verhaal.

De waarheid is dat de Van Eycks niet bij één plek horen. Hun leven en werk zijn verbonden met meerdere steden: Maaseik en Bergeijk als vermoedelijke geboorte- of jeugdplek, Luik als bisdom van herkomst, Brugge en Gent als werk- en sterfplaatsen.

Samenwerking als kracht

In plaats van concurrentie ligt hier een kans voor samenwerking. Gemeenten en erfgoedinstellingen kunnen hun krachten bundelen om het complete verhaal te vertellen. Niet óf-óf, maar én-én.

Kortom:

Maaseik kan trots blijven op zijn rol als vroege pleitbezorger van Van Eyck. Bergeijk kan dankzij nieuw archiefonderzoek zijn eigen plek in het verhaal laten zien. Samen met Brugge, Gent en Luik ontstaat zo een rijker, eerlijker en vollediger beeld van deze uitzonderlijke kunstenaars en hun tijd.

Het boek ‘Jan en Hubert van Eyck geboren in Bergeijk’ is het eerste boek van Dr. Lucas van Dijck, uitgegeven door Jheronimus Bosch Art Center in 2022.
In 2025 verscheen een herziene versie van dit boek met aanvullende bewijzen voor de conclusie dat de gebroeders van Eyck niet in Maaseik maar in Bergeijk zijn geboren en daar hun jeugd hebben doorgebracht.

Bekijk ook de video hieronder.

UIteraard zijn er ook kritische tegengeluiden en vragen. Hieronder vind je de belangrijkste vragen en aandachtspunten.

Er is geen formele geboorteakte of doopbewijs.

De grootste zwakte in Van Dijcks theorie is dat hij geen direct bewijs heeft van een geboorte in Bergeijk.

  • Er is geen doopregister of notariële akte met: Jan van Eyck, geboren te Bergeijk.
  • Dialectkenmerken in Van Eyck’s aantekeningen zouden beter bij het Maasland passen.
  • De kern van zijn bewijs is indirect: een akte uit 1417 waarin Jan en Hubert Bac genoemd worden als broers uit Eyck.
  • Dat maakt de conclusie “ze zijn geboren in Bergeijk” zeker aannemelijk maar niet bewezen.

Waarom ineens al die traditie schrappen op basis van één gevonden akte?

Maaseik heeft wel oude traditie maar geen eigentijds bewijs voor de stelling dat de Van Eyck’s daar geboren zijn.
Voorstanders van Maaseik wijzen erop dat:

  • Maaseik al sinds de 16e eeuw wordt genoemd als geboorteplaats in meerdere kronieken (Van Vaernewijk, Van Mander, D’Heere).
  • Dat die traditie al meer dan 400 jaar lang niet overtuigend is weerlegd.
  • Dat lokale overlevering, het standbeeld en het ereburgerschap ook hun waarde hebben.
  • Ook teksten op tekeningen van het grafepitaaf in Brugge (uit de 16e eeuw) Maaseik benoemen als geboorteplaats.

Andere kritische vragen over de interpretatie van de akte.

  • Is “Jan en Hubert Bac uit Eyck” dezelfde Jan en Hubert die Van Eyck heten?
  • Kan Eyck nog een andere Eyck betekenen? (Er zijn meer plekken met die naam.)
  • Is het gezin Bac uit de akte echt zonder twijfel het schildersgezin?
  • Waarom ontbreken andere bekende elementen (zoals broer Lambert) in die akte?

✅ Van Dijck geeft wel een verklaring (bijvoorbeeld Lambert als bastaard zonder erfrecht), maar het blijft een hypothese.

“Historisch onderzoek leent zich niet echt voor waarschijnlijkheidsrekening, maar eigenlijk acht ik hiermee al aangetoond dat we met de befaamde schilders van doen hebben. De kans dat net als in Bergeijk tezelfdertijd ook in Maaseik een gezin met de zonen Hubert en Jan heeft geleefd, waarbij de laatste ook nog een vrouw met de naam Margaretha had, acht ik nagenoeg nihil”.

Dr. Martin W.J. de Bruijn, mediëvist
Meer informatie

Video en enkele sfeerbeelden

Meer video’s bekijken over dit onderwerp? Klik dan hier!

Breng een bezoek aan het kasteelgebied van Bergeijk

Locatie & wandeling

Ingang Kasteelterrein: Lijnt, 5571 GA Bergeijk (naast de brandweerkazerne)

Wandeling rondom Kasteel Portinc

Verborgen geschiedenis
Deze wandelroute brengt je langs een bijzonder stukje geschiedenis, midden in een groene omgeving. Vlak bij de Keersop lag ooit Kasteel Portinc, een versterkt kasteeltje dat al in 1352 wordt genoemd. Het had een eigen kerk en een paar woningen voor het personeel, omringd door een brede gracht. Omdat adellijke families in de Kempen zeldzaam waren, viel dit kasteel extra op.

Kasteel in oorlogstijd
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd er meerdere keren om Kasteel Portinc gevochten. Zowel de troepen van Prins Maurits als het Spaanse leger namen het tijdelijk in. In de loop van de 19e eeuw raakte het kasteel, toen bekend als ‘Sloth Bergeyck’, in verval. Vandaag de dag is er niets meer van over. Toch zijn er in Cultuurhuis Bergeijk nog sporen van het kasteel te zien, zoals het restant van een glas-in-lood venster.

Van Eyck: uit Bergeijk?
Zoals je op deze site kunt lezen, zijn er sterke aanwijzingen dat de beroemde schilders Jan en Hubert van Eyck in dit kasteel geboren zijn.

Wandelen door natuur en verleden
De plek waar het kasteel ooit stond, is tegenwoordig onderdeel van een mooie (en gratis) beekwandeling. Het grootste deel van de route loopt door natuurgebied. Aan het begin van de wandeling zijn de oude slotgracht-contouren zichtbaar gemaakt. Verderop staat een uitkijktoren, en tijdens je wandeling kom je ook langs de Keersop, waar ooit een watermolen draaide. Een stuk van de molensteen is te bekijken in het Cultuurhuis.

Startpunt van de route
De wandeling begint bij het informatiebord aan de Lijnt in Bergeijk. Trek je wandelschoenen aan en ontdek hoe natuur en geschiedenis hier samenkomen.

Koepelorganisatie en partners

Wie zijn wij?

Tekening kasteel Portnic

Stichting Portinc Van Eyck

De Stichting Portinc Van Eyck is opgericht in 2025 en is voortgekomen uit de in 2024 opgerichte Van Eyck Koepel Kasteel Portinc Bergeijk. Dit is een lokale koepelorganisatie waarin Heemkundekring Bergeijk, Cultuurhuis Bergeijk, Visit Bergeijk en het Genootschap Heeren van Eyck samenwerken om het verhaal van de Van Eyck’s in Bergeijk te onderzoeken, te bewaren en te vertellen. De Stichting Portinc Van Eyck is verantwoordelijk voor de uitvoering van het “kasteelprogramma”. Periodiek geeft de stichting een Nieuwsbericht uit over de voortgang van dit programma. 

bestuur@portincvaneyck.nl

Logo Visit Bergeijk

Stichting Visit Bergeijk

Visit Bergeijk wil actief bijdragen aan het welzijn van de bewoners van gemeente Bergeijk en de concurrentiepositie van Bergeijk versterken als dorp om in te wonen, te werken, te bezoeken en te verblijven. Dat doet Visit Bergeijk door de aantrekkelijkheid en het unieke aanbod van Bergeijk in beeld te brengen, de verhalen op de juiste plaats te vertellen, ze relevant te maken voor nu en met behulp van cofinanciering evenementen in en door Bergeijk mogelijk te maken.

info@visitbergeijk.nl

Logo Stichting Ambacht en Cultuur

Stichting Ambacht en Cultuur Support

De ‘Stichting Ambacht en Cultuur Support’ is een fonds ter ondersteuning van bijzondere, exclusieve cultuur(historische) en spraakmakende initiatieven op het gebied van ‘tastbaar en ontastbaar erfgoed’.
Te denken valt aan monumenten, kunst-activiteiten/werken, archeologische sites, tradities, rituelen, folklore, ambachtelijke vorming en geschiedenis educatie.

www.ambachtencultuur.nl

studio@eyckehorst.nl

Logo Heemkundekring Bergeijk

Heemkundekring Bergeijk

Heemkundekring Bergeijk heeft tot doel het onderzoeken en bestuderen van de aspecten die tot het begrip heemkunde behoren, zoals geschiedenis, volksleven, landschapsontwikkeling, toponiemen en milieu. Het bewaren en/of veiligstellen van heemkundige goederen, voorwerpen, volkstaal, oudheidkundige gegevens en archieven. Het bevorderen van publicaties, lezingen en tentoonstellingen op lokaal historisch gebied.

info@heemkundekringbergeijk.nl

Vragen?

Neem contact met ons op!

Foto van Rob Lohman
Contactpersoon: Rob Lohman

(+31) 06 534 90 721

Ingang Kasteelterrein: Lijnt, 5571 GA Bergeijk (naast de brandweerkazerne)

bestuur@portincvaneyck.nl

Contactformulier:

Jouw Privacy

Algemene informatie

Wij hechten veel waarde aan de privacy van onze bezoekers. Op deze pagina leggen we uit welke gegevens we verzamelen en hoe we daarmee omgaan.

1. Persoonsgegevens die wij verwerken

Wij verwerken je persoonsgegevens nadat je gebruik maakt van onze diensten en/of omdat je deze zelf aan ons hebt verstrekt. Dit kan onder andere gaan om:

  • Naam
  • E-mailadres
  • Adresgegevens
  • Telefoonnummer
  • Overige gegevens die je actief verstrekt (bijvoorbeeld in het bericht dat je verstuurt via ons contactformulier)

2. Doeleinden van de verwerking

Wij gebruiken je gegevens om:

  • Contact met je op te nemen als dat nodig is om onze dienstverlening uit te voeren
  • Jouw vragen te beantwoorden
  • Onze website te verbeteren en gebruiksvriendelijker te maken
  • Wij gebruiken jouw gegevens niet voor commerciële doeleinden van derden en verkopen deze niet.

3. Bewaartermijn

Wij bewaren de gegevens niet langer dan nodig is om de doelen te realiseren waarvoor jouw gegevens worden verzameld.

4. Delen met derden

Wij verstrekken de gegevens alleen aan derden als dit nodig is voor de uitvoering van jouw vraag of verzoek.

5. Gegevens inzien, aanpassen of verwijderen

Je hebt het recht om jouw persoonsgegevens in te zien, te corrigeren of te laten verwijderen. Je kunt hiervoor contact met ons opnemen via de contactgegevens bij punt 7.

6. Beveiliging

Wij nemen passende maatregelen om misbruik, verlies, onbevoegde toegang en ongewenste openbaarmaking tegen te gaan.

7. Contact

Heb je vragen over deze privacyverklaring? Neem gerust contact met ons op:

Stichting Van Eyck/Kasteel Portinc Bergeijk
Rob Lohman
Dorpstraat 21a
5563 BC WESTERHOVEN
06 534 90 721

Technische informatie:

Cookies en analyse

Onze website maakt alleen gebruik van cookies en scripts die noodzakelijk zijn voor de werking van de site. Waar mogelijk beperken wij het gebruik van externe diensten die persoonsgegevens verzamelen. Wij maken geen gebruik van Google Analytics.

Formulieren en spambeveiliging

Op deze pagina maken wij gebruik van Cloudflare Turnstile om spam en misbruik te voorkomen. Deze dienst controleert automatisch of een formulier wordt ingevuld door een mens en niet door een bot.

Hiervoor worden technische gegevens over je browser en gebruik (zoals IP-adres en browserinstellingen) verzameld. Deze controle gebeurt op de achtergrond en wordt uitsluitend gebruikt om spam tegen te gaan. De gegevens worden verwerkt door Cloudflare.

Wij baseren dit gebruik op ons gerechtvaardigd belang (AVG art. 6 lid 1f), omdat het noodzakelijk is om onze website en contactmogelijkheden veilig te houden. Deze functionaliteit wordt uitsluitend toegepast op pagina’s met een contactformulier.

Ingesloten YouTube-video’s

Deze pagina bevat twee video’s die worden gehost door YouTube.
Wij maken hierbij gebruik van de ‘youtube-nocookie.com’-variant, waardoor er geen trackingcookies geplaatst worden tenzij je de video daadwerkelijk afspeelt.

Let op: door een video af te spelen, geef je toestemming aan YouTube om gegevens te verzamelen via hun eigen platform.

Social media en externe inhoud

Wij tonen géén live social media plug-ins (zoals Facebook-likeboxen) die direct tracking van derden mogelijk maken. Als je ervoor kiest om op een link te klikken (bijv. naar onze Facebookpagina), verlaat je onze site en val je onder het privacybeleid van het betreffende platform.